Wat hoort er in je reisapotheek?
De meest gebruikelijke gezondheidsklachten op de Antillen zijn zonverbranding, schaafwonden van rif of steen, contact met kwallen of brandkoraal, steken van zee-egels, en op sommige eilanden muggebeten. De standaard reisapotheek voor dit deel van de wereld heeft een beperkte omvang, maar een paar specifieke middelen zijn onmisbaar.
Een apotheker of huisarts kan je adviseren over wat je persoonlijk nodig hebt, rekening houdend met eventuele medicaties die je al gebruikt. Dit artikel gaat over de meest voorkomende situaties bij gezonde reizigers zonder bijzondere medische achtergrond.
Zonnebescherming: SPF50 en rif-veilig
De zon op de Antillen staat hoog en is intensiever dan in Nederland, ook bewolkt. Een factor 50 zonnebrand is geen overkill; voor kinderen en mensen met een lichte huid is het een minimum. Breng het 20 tot 30 minuten voor het water ingaan aan en herhaal na het zwemmen of iedere twee uur.
Gebruik bij voorkeur een zonnecrème die reef-safe (rif-veilig) is. Conventionele zonnebrand bevat oxybenzone en octinoxaat, stoffen die schadelijk zijn voor koraalrif. Op Bonaire — met zijn beschermde Marine Park — is het gebruik van chemische zonnebrand formeel ontmoedigd en in steeds meer stranden ook gereguleerd. Reef-safe varianten gebruiken minerale UV-filters (zinkoxide of titaandioxide).
Aloë vera-gel is een nuttige aanvulling: bij zonverbranding koelt het snel af en vermindert de irritatie. Het is op de eilanden te koop in drogisterijen en supermarkten, maar meenemen is makkelijker.
Kwallen en brandkoraal
Kwallen komen voor in Caribische wateren, maar een massale invasie is ongewoon. Het meest voorkomende contact is met kleine haarkwallen (ook wel zeebrandnetels) die nauwelijks zichtbaar zijn. De reactie is een branderig gevoel op de huid dat minuten tot uren aanhoudt.
Bij kwallencontact: spoel de plek met zeewater, niet met zoet water of urine (beide verergeren de situatie). Verwijder de tentakels indien zichtbaar met een kaart of credit card, niet met je vingers. Antihistaminica (cetirizine of loratadine) helpen bij het dempen van de allergische reactie. Hydrocortisone-crème (1%) vermindert de lokale ontsteking.
Brandkoraal ziet er onschuldig uit maar laat bij aanraking kleine glasdeeltjes in de huid achter, vergezeld van een brandende pijn. Snorkelen met een wetsuit of rashguard voorkomt direct contact. Gebruik bij een brandkoraalwond geen tape: dat trekt de fragmenten dieper. Spoel met zeewater en behandel met een lokaal antibiotisch middel bij open wonden.
Zee-egels: prikken en jodium
Zee-egels leven op rotsen en rifstenen in ondiep water. Ze zijn zwart en goed zichtbaar, maar in troebel water of bij nacht kun je er per ongeluk op stappen. De stekels breken bij aanraking af en blijven in de huid zitten.
De klassieke behandeling is het begieten van de stekelplek met jodium. Jodium lost de stekels gedeeltelijk op en werkt als desinfectant. Een kleine jodiumfles is daarmee een nuttige toevoeging aan de reisapotheek. Probeer de stekels niet met een pincet te verwijderen als ze diep zitten; dit vergroot het risico op infectie. Blijft de plek rood of opgezwollen na twee dagen, raadpleeg dan een arts.
Alternatief: aloë vera-gel of witte wijnazijn worden ook toegepast op zee-egel-prikken, al is jodium de meest beproefde methode. Schaafwonden die je oploopt aan rifsteen behandel je het beste met jodium of een antiseptische crème (betadine) om bacteriële infectie te voorkomen.
Muggen, dengue en andere insecten
Het risico op dengue-koorts is op de meeste Antilliaanse eilanden beperkt maar niet nul. Dengue wordt overgebracht door de Aedes aegypti-mug, die overdag actief is. Op Aruba, Bonaire en Curaçao zijn dengue-uitbraken sporadisch; het risico is lager dan op veel andere Caribische eilanden, maar niet afwezig.
Een DEET-gebaseerde muggenspray (minimaal 30% DEET) of een permethrine-spray voor kleding biedt goede bescherming. Sprays met lemon eucalyptus-extract zijn een alternatief voor mensen die DEET willen vermijden, al is de effectiviteit iets korter. Draag bij zonsondergang en vroeg in de ochtend een lange broek en een shirt met lange mouwen als je in of nabij stilstaand water verblijft.
Er zijn geen verplichte vaccinaties voor de Antillen, maar je basisvaccinaties (tetanus, hepatitis A) zijn bij voorkeur actueel. Raadpleeg je huisarts of een reisgeneeskundige polikliniek minimaal vier weken voor vertrek voor persoonlijk advies.